Test

Kategori: Biyografik Yazılar

  • Müftü Ebu Said el-Hâdimî

    Müellif: Bursalı Mehmed Tahir

    Dergi: Sebilürreşad

    Tarih: 7 Şevval 1330

    Fuhûl-i ulema-yı Osmaniyyeden fazl u kemal ile maruf bir zât-ı sütûde-sıfat olup 1113 tarihinde Konya mülhakâtından Buhariyyu’l-asl olan büyük pederinin ihtiyar-ı hicret eylediği Hâdim’de tevellüt eyledi. Mukaddimât-ı ulûmu peder-i âlîleri ekâbir-i ulemadan Karahacı şöhretiyle benam Mustafa Efendi’den baʿde’t-teʿallum vâlid-i ekremlerinin tensibiyle bera-yı ikmal İstanbul’a gelerek o asrın en benam fudalâsından bulunan Kazâbâdî Ahmed Efendi’den parlak bir surette ahz-ı icâzeye muvaffak olarak vatanına avdetle tedris ve telife başladı. Az zaman içinde âfâka intişar eden sıyt-i fazlı dolayısıyla davet-i pâdişâhîye icabeten ikinci defa payitaht-ı hilafete gelip ulema-yı vakt ile beraber bizzat padişah da hâzır olduğu halde Ayasofya Câmi-i Şerifi’ndeki takrir eylediği Fâtiha-i Şerife Tefsiri câlib-i takdir-i umûmî oldu. Ve taltîfât-ı şehriyariye mazhariyetten sonra mutayyeben memleketine iʿzâm olundu.

    Memleketinde kirâren iʿtâ-yı icâzeye muvaffak olarak 1176 tarihinde dâr-ı bekâya intikal etti. Mezheben Hanefî, tarîkaten Nakşibendîdir. Dîdar-ı cenab-ı Nebi (sav) ile müşerref olduğu bir murakabesinde eimme-i isneyʿaşereden İmam Cafer-i Sadık (ra) nesl-i pâkinden bulunduğu tebşiriyle mübeşşer oldukları hatt-ı dest-i âlîleriyle muharrer evrak-ı aliyyelerinde mesturdur. Yine bu evrak-ı kıymettar arasında pederimin kabr-i şerifinde murakabeye varmıştım. Karşımda temessül eyledi. Nasihat istedim, işte beni görüyorsun ya, dedi, dünyanın esbab ve alâikinden ârîyim. Bu alemde onlardan hiç biri fayda vermiyor. Maîşet hususunda hırs u tamaʿ-i mezmumdan tevakkî ederek cenâb-ı hakka mütevekkil ve onun ihsanına kani ol. Dünyada hâliku’l-esbabı unutup ihtiyacını sebeb-i sûrî olan kula bildirirsen hak seni en âdî kimseye muhtaç eder. Eğer ihtiyacını herkesten ihfâ ile ancak hazret-i zülcelâle arz edersen dünya bile sana arz-ı ruy-i ihtiyaç eder buyurdukları da münderiçtir.

     

    Âsâr-ı fâdılâneleri ber-vech-i âtîdir:

    1. Metn-i Mecâmiʿi’l-Hakâik fî İlmi’l-Usûl 

    2. Şerh-i Tarikat-i Muhammediyye

    3. Şerh-i Besmele 

    4. Haşiye-i Dürer

    5. Şerh alâ’l-Kasideti’l-Mudariyye

    6. Haşiye alâ Tefsir-i Sureti’n-Nebe-i Beyzâvî

    7. Risale fî Hakki’t-Tesbîh ve’t-Tahmîd

    8. Tefsir-i Kavlihi Teâlâ قُلِ اللّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ 

    9. Tefsir-i Kavlihi Teâlâ  إِنَّ بَعْضَ الظَّنِّ إِثْمٌ

    10. Risale fî Sülûki’n-Nakşibendiyye

    11. Risaletü’n-Nesâih ve’l-Vesâyâ

    12. Risaletü’l-Huşû fi’s-Salât

    13. Şerh-i Eyyühe’l-Veled

    14. Arâisü’n-Nefâis fî İlmi’l-Mantık

    15. Arâisü’l-Enzâr ve Nefâisü’l-Ebkâr

    16. Risale fî Mâhiyeti’l-Ulûm

    17. Keşfü’l-Hıdr an Hâli’l-Hızır

    18. Risale fî’l-Hadisi’z-Zaʿîf

    19. Risaletü’l-Misvak

    20. Risaletü’l-Kahve

    21. Risaletü’d-Duhân

    22. Tefsir-i Sureti’l-İhlâs

    23. Risale fî Hakk-i’l-İstihlâf

     

    1160’da vefat eden birader-i âlîleri Ebî Naîm Ahmed el-Hâdimî’nin âsârından:

    1. Risale fî hakk-i Elfâzi’l-Mecâziyye

    2. Haşiye ale’l-Mirʾât

     

    Mehâdîm-i fezâil-mevsûmlarından olup 1213’te Mekke’de irtihal eden Saîd Hâdimî’nin âsârı:

    1. Haşiye alâ Tefsiri’l-Fâtiha li’l-Beyzâvî

    2. Şerhu’l-Buhâri-yi’ş-Şerif ile’n-Nısf

    3. Şerh-i Kaside-i Bürde

    4. Haşiye ale’l-Hayâlî

    5. Şerh-i Şemâil-i Şerîfe

     

    1192’de vefat eden Abdullah Hâdimî’nin âsârı:

    1. Şerh-i Mecâmiʿi’l-Hakâyık 

    2. Şerh-i Dîbâceti’n-Netâyic

    3. Kasidetü’l-Hemziyye

    4. Haşiye alâ Şerh-i Besmele

    5. Haşiye alâ Haşiyet-i Mîr Ebu’l-feth

    6. Tefsir-i Kavlihi Teâlâ قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ 

     

    Emin bin Muhammed Hâdimî’nin âsârı:

    1. Şerh-i Menâr

    2. Haşiye-i Kadı Mîr

    3. Haşiye-i Müntehâ

     

    Hazırlayan: Ömer Faruk Güneş

    Editör: Furkan Yalçınkaya

    Link:https://isamveri.org/pdfosm/D00125/1328_2-9/1328_2-9_29-211/1328_2-9_29-211_TAHIRBM.pdf

  • Mehmed Emin Üsküdârî

    Dergi: Sebîlurreşâd

    Tarih: 19 Kânunuevvel 1329

    Ulûm-i Arabiyyenin ekser-i şu‘abında behre-i küllî sahibi efâdıldan bir zât olup pîr-i efham Aziz Mahmud Hüdayi hazretlerinin kerîmezâdeleri Seyyid Abdülhay Efendi’nin mahdûm-i fazâil-i mevsûmudur. Sinn-i farka duhûlü ile beraber zamanî fudalâsından telakki-i ulûma ibtidâr ile şürekâsı arasında mütemeyyiz bir halde ahz-i icâzeye mazhariyetden sonra ale’l-usûl tedrîs-i ulûma başladı ve az zamanda intişâr eden sayt-ı fazlına binaen halka-i tedrisine pek çok tâlibîn-i ilim toplandı ve i’tâ-i icâzeye muvaffak olarak ilâ ahiri’l-ömür te’lîf-i âsâr ile evkâtgüzar iken “Ma‘denü’l-fazl ve’l-edeb” terkibinin delaleti olan 1149 tarihinde âzim-i dâri’l-karar oldu. Üsküdar’da Babil Deresi kabristanında medfûndur. Tarîkat-i Halvetiyye’ye intisâb eyledi. Ayrıca feyziyâb-ı manevi olmuşlardır. Kitaplarıyla metrûkât-ı ilmiyesi Atik Valide Sultan müderrisi olup Emir Hoca demekle maruf fudalâ-yı urefâdan Abdulkâdir Efendi’ye intikâl eylemiş, bu zâtın vefatıyla da vâlide-i müşâr ileyhâ câmi-i şerîfî dolabında hıfzedilmiştir. Bu kitapların kısm-ı ‘azamı el-yevm câmi-i şerîfin kıble cihetinde Evkâf Nezareti himmetiyle ihyâ edilen kütüphanede mahfûzdur. Âsâr-ı fâzılâtaları otuzu mütecâviz olup görülebilenleri ber vech-i âtîdir:

    1. Kâdî Beyzâvi’nin Fâtihâ Tefsîrîne Hâşiye (Hatt-ı destiyle muharrer nüshası kütüphane-i mezkûrededir)
    2. Dürer Hâşiyesi (Hatt-ı destiyle muharrer nüshası kütüphane-i mezkûrededir)
    3. Menâr Şerhi Nazratu’n-Nazzâr (Hatt-ı destiyle muharrer nüshası kütüphane-i mezkûrededir)[1]
    4. Celâl Devvânî’nin İspât-ı Vâcip Risâlesi Hâşiyesine Hâşiye (Hatt-ı destiyle muharrer nüshası kütüphane-i mezkûrededir)
    5. Kasîde-i Nuniyye Şerhine Hâşiye (Hatt-ı destiyle muharrer nüshası kütüphane-i mezkûrededir)
    6. Mîr Ebu’l-Feth’in Âdâb Haşiyesine Hâşiye (Hatt-ı destiyle muharrer nüshası kütüphane-i mezkûrededir)
    7. Akâid-i Adudiyye’nin İlm Bahsine Şerh (Hatt-ı destiyle muharrer nüshası kütüphane-i mezkûrededir)
    8. Birgivî Mehmed Efendi’nin Âdâb Risalesine Şerh (Hatt-ı destiyle muharrer nüshası kütüphane-i mezkûrededir)
    9. ‘Isâm’ın Vaziyye Şerhine Hâşiye (Hatt-ı destiyle muharrer nüshası kütüphane-i mezkûrededir)
    10. İspât-ı Tenâhi’l-Eb’âd ve Butlân-i Teselsüle dair sual ve cevaplı berâhîn-i hams şerhi
    11. Akâid-i Nesefiye Şerhine Hâşiye
    12. Cihet-i Vahdet Risâlesi (Matbudur)
    13. Eczâ-i Kaziyye Risâlesi (Matbudur)
    14. Vahdet-i Vücûd Risâlesi
    15. Akâid-i Nesefiye Şerhine Hayâlî Hâşiyesine Hâşiye
    16. Kâfiye Şerhi Molla Câmi’ye Hâşiye
    17. Hayâlî Hâşiyesine Talîkât
    18. İlm-i Hisabdan Behâiyye’ye Şerh
    19. Mîrzacân’ın İspât-ı Vâcib Risâlesine Hâşiye
    20. Fenârî Hâşiyesi Kara Halil Efendi’ye Hâşiye
    21. Nahivden ‘Isâm’a Hâşiye
    22. Seyyid Şerîf’in Mutavvel Hâşiyesine Hâşiye
    23. Mefhûmat-ı Kaziyye Risâlesi

    Bunlardan başka Allâme Aynî merhumun 24 ciltten ibaret Akdu’l-Cemân ismindeki tarih-i meşhurunun cild-i evvelini de tercüme etmiştir ki hatt-ı destiyle muharrer nüshası el-yevm otuz beş bin kütüb-i mütenevvi‘ayı hâvî olan Yıldız kütüphanesindedir.

    Bursalı Mehmed Tâhir

    Hazırlayan- Editör: Abdurrahman Beşikci

    [1] Söz konusu eser İsam Türkiye Kütüphanelerinde “Nazratü’l-Enzâr” ismiyle kayıtlıdır.

  • Molla Halil Siirdî

    Dergi: Sırât-ı Mustakîm

    Tarih: 27 Kanunisani 1326

                Salâbet-i diniye ve asabiyet-i kavmiyeleriyle şöhret-şiar kavm-i ekrad efâzıl-ı ulemasından bir zât-ı fezâil-simat olup ulemadan Molla Hüseyin sulbünden Hizan’da mehd-ârâ-yı şuhûd olmuştur. (بالای سرش زهموشمندی. می تافت ستارۀ بنلدی)[1] beyti mâsadakınca daha evân-ı tufuliyetinde rûnümâ olan eser-i zekâ, mukaddir-i ilm ü irfan bulunan pederinin nazar-ı dikkatini celb eylediğinden çocuğunu alıp adet-i müstahsene-i İslamiyeye tebe‘an izdiyad-ı feyz ve rif‘atine vesile-cû olmak ümniye-i dindaranesiyle, meşayıh-i maarif-nişandan, sâhib-i Marifetname, İbrahim Hakkı’nın huzur-i feyz-nüşuruna götürerek iltimas-ı dua eyledi. Çocukta eser-i deha gören şeyh-i müşarun ileyh de arkasını sıvayarak

    رزقك الله علما كثيرا وعملا صالحا وعمرا طويلا[2]

    daavâtında bulundu ki filhakika âtîde görüleceği vecihle bu üç cümle-i duâiyenin bilcümle, ahkam ve tecelliyatını bi-tamamihâ mazhar oldu. Badehu müsaade-i sin ile derya-ı tahsile dalarak Hizan’da Molla Abdurrahman’dan ilm-i fıkh ve Divan-ı Hafız, Bitlis’te Molla Ramazan Hazvinî’den biraz Cüziyyat okuyarak Halanze’de Molla Mahmud’da Mesabih-i Şerif ve Miks’de[3] Molla Mahmud Kefnasî’den bazı ulum-i kıraat ve Hizan’a avdetle Molla Abdülhadi el-Arkasî’den ahz-ı ilm ü marifet etti. Badehu, Hoşab’a giderek Molla Hüseyin’den Şerhu’ş-Şemsiyye ve havaşini ve Cezire-i Ömeriyye’ye rıhletle Şeyh Ferah’dan ilm-i kelamı bi’l-itmam, Hoşab’a gelerek Molla Hasan, Molla Abdusselam, Molla İsmail gibi fuzeladan bir müddet telemmüz eyledi. Biraz sonra İmadiye’ye gidip Kürdistanca reis-i zümre-i ulema olan müfti-i belde Molla Mahmud’dan tekmil-i nüsaha muvaffak olup Hizan’a dönerek Meydan namıyla maruf medresede tedrise başladı. Beş sene sonra Siirt’e nakl-i mekanla Medrese-i Fahriye’de bir taraftan neşr-i ilim ve fazilet, bir taraftan telif-i âsâra bezl-i himmet eyleyip otuz sene bu vecihle imrar-ı hayat buyurdu ki elyevm Kürdistan ulemasının kısm-ı azamının selâsil-i icazetleri bu zata müntehidir. Evlat ve ahfadının ekseri de isr-i pedere sâlik fuzeladandırlar.

    Her hafta Kur’an-ı Azim’i hatim etmek şartıyla müvazıb-ı Furkan-ı kerim idi. Tarikat-ı aliyye-i Kadiriyye’den müstahlef olup, tarik-i mezkuru eâzım-ı rical-i Kadiriyye’den Seyyid Ahmed er-Reşidî hazretlerinden ahz ve istihlaf etmiştir. İşte bu vecihle Peygamber-pesendâne bir surette güzarende-i evkat iken 1257 tarihinde âzim-i gülşen-saray-ı baka olarak Siirt’in canib-i şarkiyesindeki mekân-ı mürtefide vedia-i hâk-i fena kılındı. Âsâr-ı tahrirâneleri ber-vech-i âtîdir:

    1. Tabsiratu’l-kulub fî kelami Allami’l-guyub (Muhtasar mucez bir tefsir-i nefistir.)
    2. Tefsir-i âhar (Sure-i Kehf’e kadar bir tefsir-i kebir olup ikmale muvaffak olamamıştır.)
    3. Zıyâu kalbi’l-aruf ( Tecvid, resm ve ferş-i huruf hakkında olup manzumdur.)
    4. Şerh alâ Manzumeti’ş-Şâtibî fi’t-tecvid
    5. Mahsulü’l-mevahibu’l-eahadiyye fi’l-hasâis ve’ş-şemaili’l-Ahmediyye
    6. Tesisu Kavaidi’l-Akaid alâ masih min ehli’z-zahiri ve’l-batını mine’l-avaid
    7. Mulahhasu’l-kavati ve’z-zevacir
    8. Kitab fî usuli fıkhi’ş-Şâfiî
    9. Kitab fî usuli’l-hadis
    10.  Zübdetü mâ fî fetâva’l-hadis
    11.  Muhtasaru şerhu’s-sudur fî şerhi’l-mevti ve ahvali’l-kubur
    12.  Minhâcu’s-sunneti’s-seniyye fî âdâb-ı sülûki’s-sufiyye (Manzumdur.)
    13.  Nebzetun mine’l-mevahibi’l-medeniyye fi’ş-şatahât ve’l- vahdeti’z-zatiyye
    14.  Nehcu’l-enâm fi’l-akaid (Manzum, lügat-ı Arabiyye üzeredir.)
    15.  Nehcu’l-Enami’l-Kürdî (Manzumi lügat-ı Kürdiyye üzeredir.)
    16.  Şerh alâ Kasideti’l-Hemziyye
    17.  Risale sağîra fi’l-ma‘fuvât
    18.  Kitabu ezhari’l-gusûn min makūlât-i erbabi’l-fünun
    19.  el-Kamusu’s-Sânî fi’n-nahvi ve’s-sarfi ve’l-meânî
    20.  Risale fî ilmi’l-mantık
    21.  Risale fi’l-mecaz ve’l-istiare
    22.  Riasele fî ilmi âdabi’l-bahs ve’l-münazara
    23.  Risale fi’l-vaz‘
    24.  Manzume fî mevlidi’n-Nebeviyye (sallallahu aleyhi vesellem)
    25.  el-Manzumetu’z-zümrüdiyye nazmu Telhîsu’l-miftâh

    Bursa Mebusu Mehmed Tahir

    Hazırlayan: Ahmet Mücahit Bal

    Editör: Ahmet Çınar

    Link

    [1] “Başının üstünde zekilikten ötürü parlıyordu yücelik yıldızı.”

    [2] “Allah seni çokça ilim, salih amel ve uzun ömürle rızıklandırsın”

    [3] Günümüzde Bahçesaray olarak bilinen yer.